ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਡਾ. ਬੀ.ਆਰ. ਰਾਓ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ
ਪਟਿਆਲਾ 6 ਮਾਰਚ (ਮਧੂਸਾਰ ਬਿਊਰੋ) ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਅੱਜ ਇਥੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬੀ.ਆਰ. ਰਾਓ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਣ ਡਾ. ਰੂਮੀਨਾ ਸੇਠੀ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇ ‘ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ’ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਦਿੱਤਾ।
ਡਾ. ਸੇਠੀ ਦਾ ਭਾਸ਼ਣ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਅਸਲ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਿਆਂ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਈ ਗਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੁਣੇ ਜਿਹੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੁਦਾਏ ਜਾਂ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨੇ ਇਹ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਮੀ ਝੰਡੇ, ਕੌਮੀ ਗੀਤ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ੇ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ‘ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ’ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ‘ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ’ ਤੱਕ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ‘ਏਕਤਾਅੋਰਅਖੰਡਤਾ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਡਾ. ਸੇਠੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਡਾ. ਘੁੰਮਣ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਾ-ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਜਾਂ ਨਸਲ ਦੇ ਨਿਜੀ ਸਵਾਰਥਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਸਨੇ ਇਕ ਕੌਮ ਵਿਚ ਬਹੁਵਾਚੀ ਪਛਾਣਾਂ ਦੀ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਦੀ ਦਲੀਲ ਵੀ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਚਿੰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਡੀਨ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਡਾ. ਜੀ.ਐਸ. ਬੱਤਰਾ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਮੰਡੇਰ ਨੇ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ। ਡਾ. ਰਬਿੰਦਰ ਪੋਵਾਰ ਨੇ ਮੰਚ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਰਾਓ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ।
